کشند قرمز
گرم شدن هوا و افزایش دمای آب خطر افزایش جلبکهای فیتو پلانکتون ( کشند قرمز) را در آبهای خلیج فارس افزایش میدهد. افزایش این جلبکهای مرگ بار موجب وارد آمدن خسارات بسیاری به ماهیگیران، شیلات، ذخایر دریایی و محیط زیست ایران خواهد شد.
ظهور ناگهانی جلبك های سبز آبی به عنوان شكوفائی پلانكتونی در نظر گرفته می شود و این شكوفائی معمولا بعد از استفاده از مقادیر قابل توجه و بالائی از كودهای غیر آلی مثل اوره و سوپر فسفات دراستخرها ایجاد می شود ، همچنین بعد از كاربرد برخی از علف كش ها نظیر ۴ـ۲ د سیدیم آرسنیك هم این شكوفائی ایجاد می گردد.در طول فصول بارانی و گرم سال، تعدادی از جلبك های قهوه ای طلائی، سبز و سبز آبی و دیاتومه ها زیاد می شوند به طوری كه آب استخرها، در یاچه ها و مخازن را تیره می كنند و آن را به رنگ سبز زرد در می آورند. در بعضی مواقع كف های سبز زرد شناور در سطح آب ممكن است روی سطح آب توسعه پیدا كند كه به زبان ساده این تجلی رشد جلبك ها، شكوفائی آب نامیده می شود.شكوفائی پلانكتونی منجر به آزاد شدن مقادیر زیادی از دی اكسید كربن شده و كمبود اكسیژن را در طول شب ایجاد می كند. گزارش شده كه دی اكسید كربن در غلظت ۲۰ تا ۳۰ قسمت در میلیون سبب مرگ و میر بالای ماهی ها می گردد، از این رو این تركیب ناخواسته می بایست ریشه كن گردد.
به گفته محققان مركز ملي اقيانوس شناسي، فيتوپلانكتون Cochlodinium داراي سم عصبي (نوروتوكسين) است كه بر انسان تاثيري ندارد. اين فيتوپلانكتون از گروه جلبكهاي زيان آور (HAB) است زيرا در غلظت زياد سبب مصرف زياد اكسيژن محلول در آب شده و در نتيجه سبب مرگ و مير ماهيان ميشود. غلظت زياد اين فيتوپلانكتونها همچنين بر رشد و بقاي برخي از زئوپلانكتونها مثل لارو دو كفهييها تاثير ميگذارد.
کشند قرمز (RED TIDE) بر خلاف نام معمول آن به هر گونه تغيير رنگ در آب درياها ميگويند. به طوري كه شکوفايي جلبکي يکي از رخدادهاي شايع در اکوسيستمهاي دريايي است که بر اثر آن رشد يکي از گونههاي آبزيان شدت ميگيرد و حيات ديگر آبزيان را با خطر نابودي مواجه ميکند. اين تغيير ممکن است در جلبکها، عروسهاي دريايي يا ديگر آبزيان نيز پديد آيد. اولين كشند قرمز از رودخانهها، كانالها و حوضچههاي مصر باستان گزارش شده است
اولين كشند قرمز از رودخانهها، كانالها و حوضچههاي مصر باستان گزارش شده است و اين خبر را ميتوان در اسناد تاريخي موجود مشاهده کرد. از دهه 1990 ميلادي گزارشات مرتبط با شکوفـايي جلبکهاي مضرافزايش چشمگيري داشته است. بسياري از کشورهاي دنيا از جمله فيليپين، کره، چين، مکزيک، ايالات متحده آمريکا،... بر اثر اين پديده دچار مشکل شده و با حجم انبوهي از خسارتهاي زيست محيطي بوم شناختي (اکولوژيک) مواجه شدهاند.اين پديده در درياهاي ايران شيوع زيادي دارد و به طور متوسط زمان ماندگارياش از چند روز تا چند هفته است اما تاکنون کمتر مورد مطالعات دقيق قرار گرفته است. کشند قرمز در درياي خزر در سال 85 موجب مرگ بسياري از ماهيهاي کيلکا شد
در درياي خزر، کشند قرمز براي اولين بار در سال 1385 پديد آمد که موجب مرگ بسياري از ماهيهاي کيلکا شد. وقوع کشند قرمز در جهان وسپس در خليج فارس در سالهاي اخير رو به فزوني بوده و مستندات علمي نيز حکايت از اين موضوع دارد. همچنين در آبهاي کويت، شکوفايي برخي از گونههاي مضر در خليج فارس گزارش شده است، اما بررسي در مورد تأثير آن نياز به مطالعه بيشتر دارد.
افزايش تنشهاي زيست محيطي و افزايش پرورش در سواحل از علل عمده شكوفايي جلبكهاي مضر است
وقوع پديده شكوفايي جلبكهاي مضر، اغلب بر اثر افزايش تنشهاي زيست محيطي، از جمله ازدياد مواد مغذي، آلودگي و افزايش كشت و پرورش در نواحي ساحلي گزارش شده است. نتايج تحقيقات انجام شده حاکي از آن است که با افزايش آلودگي رشد تاژكداران شدت ميگيرد. به طوري كه در سال 1995ميلادي، شکوفايي نوعي از تاژکداران دريايي در خليج کويت با مرگ بسياري از ماهيان همراه بود. اين مسأله بار ديگر در سال 2001 ميلادي، روي داد و به دنبال آن گونهها جديدي از كشند قرمز در منطقه نمايان شد.
بااگرچه تاکنون در تحقيقات انجام شده در مورد علل بروز اين پديده نتايج قطعي کسب نشده است، اما افزايش مواد مغذي، ورود پسابهاي صنعتي، ضايعات استخرهاي پرورش ماهي و غيره از دلايل اصلي بروز اين پديده است. در خليج فارس به دليل عمق کمتر و نفوذ نور به عمق آب زمينه براي اين شکوفاييها بيشتر است. تغييرات اقليم جهاني و افزايش دماي زمين ميتواند از علل گسترش پديده كشند قرمز باشد . آبهاي گرم و مواد مغذي زياد از عوامل بوجود آورنده شكوفايي است. فعاليت هاي انساني مثل ازدياد مواد مغذي (يوتروفيكاسيون) حاصل از پسابهاي مزارع پرورش ماهي و ميگو و باران و تنشهاي بادي، محيط مساعدي را براي اين رخداد فراهم مي آورند. افزايش کلروفيل آب رابطه مستقيمي با فرکانسهاي دريافتي از زلزلههاي دريايي دارد
همچنين برخي از دانشمندان ناسا و هند نيز دريافتند که افزايش کلروفيل آب رابطه مستقيمي با فرکانسهاي دريافتي از زلزله هاي دريايي دارد. با چنين مفروضي ميتوان با استفاده از ميزان کلروفيل «a» (رنگينه a) در تصاوير و عکسهاي ماهواره اي وقوع زلزله را خبر داد. بر اين اساس به دنبال وقوع زلزله لايههاي زمين با يکديگر اصطکاک مييابد و حرارت توليد ميکند. افزايش دماي آب زمينه را براي کلروفيل «a» و جلبکها را فراهم ميکند. از سويي زمين لرزههاي بستر دريا پديده ديگري به نام «فراچاهش» (آپ ولينگ) را به همراه ميآورد که بر اثر آن مواد مغذي ته نشين شده در بستر دريا در آب پراکنده ميشوند و موجب شکوفايي بيرويه فيتوپلانکتونها ميشوند.
راهکارهاي علمي مقابله با كشند قرمز :
شناسايي دقيق گونه يا گونهها بويژه از طريق مارکرهاي ژنتيکي، شناخت گستره مکاني و زماني عمودي و افقي، شناخت سمي بودن يا عدم سمي بودن و در صورت سمي بودن نوع سم و ميزان سميت ايجاد شده مي تواند در بسيار موثر باشد همچنين شناخت عوامل ايجاد کننده از قبيل ورودي پسابهاي فعاليتهاي اکتشافي دريايي، آب توازن کشتيها، پديده طوفان گونو و طوفانهاي حاره اي و زلزله و تأثير آن به افزايش دما و شوري از منابع مختلف يا پديده هاي طبيعي مانند خشکسالي، تغييرات در ميزان نور و غيره نيز مفيد است.
از جلبکهاي ته نشين شده مي توان در زمينههاي دارويي، غذايي، بهداشتي و غيره بهره برد
با انجام واکنشهاي سريع جهت کاهش تراکم با استفاده از فنآوريهاي داخلي (براي مثال با مکشهاي قوي و رسوب دادن گونه توسط مانتريفيوژ و غيره) مي توان به کاهش تعداد آنها و جلوگيري از آلودگي مجدد کمک كرد. ضمن اينکه از جلبکهاي ته نشين شده براي استفاده هاي زياد دارويي، غذايي، بهداشتي و غيره بهره برد.البته اين موجودات عموماً به صورت کيست ته نشين مي شوند و سال بعد با مساعد شدن شرايط جديد مجدداً شکوفا ميشوند.
كاهش ورودي پساب منازل و صنايع به دريا مهمترين راهكار كوتاه مدت است
کاهش ورودي پساب منازل و صنايع به دريا مهمترين راهكار كوتاه مدت به شمار مي رود. اعمال قوانين و مقررات جديد، تشويق تمام دستاندرکاران ساحلي و دريايي به رعايت مقررات و قوانين زيستمحيطي، اعمال جريمههاي سنگين، مشارکت ارگانها در همکاري با تحقيقات و پايشهاي مداوم نيز از جمله راهكارهاي ميان مدت محسوب ميشود. همچنين مجهز کردن تمام صنايع به آخرين يافتههاي فنآوري زيست محيطي با توجه به قوانين و مقررات جديد، تجهيز ارگانهاي مسوول در رابطه مقابله با آلايندهها به آخرين فنآوريهاي موجود در ايران و جهان، پايش دقيق و منظم و ايجاد پايگاههاي اطلاع رساني از جمله راهکارهاي بلندمدتي است كه بايد براي مقابله با پديده كشند قرمز مورد توجه جدي قرار گيرد.
عليرضا نظري به سال 1351 در بجگان – روستايي حد فاصل استان هرمزگان و کرمان در خانواده اي کشاورز به دنيا آمد.