اکولوژی دریای عمان

درياي عمان با طول 610 کيلومتر از شرق به غرب کشيده شده و عمق آن حداکثر به 3398 متر مي رسد. بالاترين درجه حرارت آب در مرداد ماه به 33 درجه سانتي  گراد و کمترين آن در بهمن ماه به 8/19 سانتي گراد مي رسد. ميزان شوري آب آن به 5/36 جزء در هزار مي رسد(اشجع اردلان،1372). اين دريا از يک طرف به وسيله تنگه هرمز با حدود 50 متر عمق به خليج فارس و از طرف شرق به درياي عرب در شمال اقيانوس هند ارتباط دارد.

جريانها و بادهاي موسمي اقیانوس هند (Monsoons) به نامهاي بادهاي موسمي جنوب غربي (sw) و بادهاي موسمي شمال شرقي (NE) برروي درياي عمان نيز تاثير بسزايي دارند. در تابستان به سبب گرم بودن خشکي، بادهاي مرطوب از روي سطح دريا به سمت خشکي روان شده و برعکس در فصل زمستان باد از طرف خشکي به طرف دريا کشيده مي شود. در منطقه شمال اقيانوس هند(درياي عرب) و درياي عمان بادهاي موسمي شمال شرقي ضعيف مي باشد.

براساس تغييرات کم وبيش محسوس در وضعيت آب و هوايي کره زمين ، از نيمه دوم ارديبهشت تا اوايل خرداد زمان شروع بادهاي موسمي جنوب غربي مي باشد که به موازات سواحل سومالي و درياي عرب به طرف چپ منطقه باعث بوجود آمدن جريانات فراچاهنده شديد در دوره  بادهاي موسمي جنوب غربي تا پايان شهريورومهر ماه مي شود. حداکثر شدت اين جريان در تير و مرداد ماه مي باشد

از نيمه دوم آبان تا نيمه اول اسفند ماه حالت عکس رخ مي دهد و چون هواي خشکي سردتر از آبهاي سطح دريا مي باشد، بنابراين باد به سمت دريا جريان مي يابد. بادهاي موسمي شمال شرقي را ايجاد مي کنند ومتعاقبا جريان شمال استوايي ظاهر مي شود . طي ايجاد بادهاي موسمي شمال شرقي ، جريان آب از شرق به غرب به سمت شمال استوا در جریان است. اين جريان از نيمه دوم آبان شروع شده و در ماههاي بهمن و اسفند به حداکثر شدت خود مي رسد ودر فرودين فروکش مي کند.

در نيمه دوم آبان تا نيمه دوم دي ، شاخه قوي تري از اين جريان به سمت شمال ، در طول سواحل غربي کشور هند ، حرکت مي کند و آبهايي با درجه شوري پايين را از خليج بنگال به شرق درياي عمان حمل مي کند (Gross1982  Zeitzschel 1973 ).

با توجه به بادها و جريانات فوق ، شمال اقيانوس هند به چهار فصل زيستي مشخص تقسيم مي شود که عبارتنداز :

1-  فصل مانسون جنوب غربي از خرداد تا شهريور .

2-  فصل مانسون شمال شرقي از آذر تا اسفند.

3-  دوره بين مانسون از مهر تا آبان

4- دوره بين دو مانسون از فروردين تا خرداد.

جريان و امواج دريا طي مانسون جنوب غربي به حدي شديد است که فعاليت صيادي سنتي را در سواحل استان سيستان و بلوچستان غير ممکن ساخته و به اين علت از شرق به غرب ، صيادان بالاجبار يا فعاليت ماهيگيري خود را موقتاً تعطيل مي نمايند و يا به نواحي جاسک و حدود تنگه هرمز مي روند .

 

اکولوژی خلیج فارس

 

خليج فارس يکي از زير حوزه هاي شمال غربي اقيانوس هند مي باشد که در محدوده جغرافيايي 48⁰  تا 56⁰ طول شرقي و 24⁰ تا30⁰ عرض شمالي واقع شده است. از نظر توپو گرافي بر اثر برخورد دو صفحه شبه جزيره عربستان (Arabian plate) و اروپا – آسيا (Eurasian) ، بعداز دوران دوم  زمين شناسي به وجود آمده که به عنوان يک حوضه دريايي نيمه بسته محسوب شده و از طريق تنگه هرمز به درياي عمان متصل گرديده است(carpenter  et al..1997) .

خليج  فارس داراي 23900 کيلو متر مربع مساحت، 1000 کيلو متر طول و حدود 35 متر ميانگين عمق مي باشد . بيشترين نقاط عمق آن بين 90 تا 100 متر بوده که در قسمت شمال شرقي و در محدوده آبهاي ايراني واقع شده و حداکثر عمق آن در نزديکي تنگه هرمز مي باشد . بيشترين پهناي اين خليج حدود 338 کيلومتر و کمترين پهناي آن در تنگه هرمز حدود 56 کيلومتر مي باشد(Al-Majed  et al..2000).

 

خليج فارس درياي حاشيه اي (Marginal sea) ، نيمه بسته (semi – enclosed) و کم عمق بوده واز نظر ساختار بوم شناسي و تقسيم بندي محيطهاي  دريايي در منطقه Neritic واقع گرديده است، آب و هواي آن خشک و لم يزرع بوده بطوريکه ميزان تبخير آن بيشتر از مجموع ورودي رودخانه ها و نزولات آسماني مي باشد اگر چه اندازه گيري دقيق جريانات آب شيرين آن خارج از دسترس مي باشد ولي مقادير منتشر شده يک مفهوم تعادلي را در بالانس آب خليج فارس نشان مي دهد، ميزان تبخير 1400، ورودي رودخانه ها 150تا460 و نزولات آسماني آن 70 تا 100 ميلي متر در سال گزارش شده است (swift and Bower 2002).

مرز خليج فارس و تنگه هرمز سنگهاي آذريني هستند که در اعماق 86 متري و در موقعيت جغرافيايي 35⁰ و 55⁰ طول شرقي استقرار يافته اند، در قسمت جنوبي تنگه و در نزديکي سنگهاي آذرين يک کانال پهني در عمق 110 متري وجود داردکه جريانات خروجي مربوط به جريان معکوس دهانه خليجي در تنگه هرمز بيشتر از طرف جنوبي اين کانال و از نزديکي سطح بستر صورت مي پذيرد.

جريانات آبي که با شوري بالا از خليج فارس وارد درياي عمان مي گردد در اعماق 200 تا 350 متري درياي عمان در قسمت شمال شرقي اقيانوس هند گسترش يافته و تغييراتي در تعادل ترموکلاين اين اقيانوس ايجاد مي کند. آبهاي سطحي اقيانوس هند معمولا از قسمت شمالي تنگه هرمز به درون خليج فارس جريان يافته و در سواحل ايراني  ادامه مي يابد،اما جريان خروجي از خليج فارس از قسمت جنوبي تنگه و از عمق کانالهايي که در طرف کشور عمان قرار دارد به درياي عمان جاري مي گردد(swift and Bower 2002).

علي رغم اينکه آبهاي خليج فارس و درياي عمان پيوسته توسط جريانهاي سطحي (از عمان به خليج فارس ) وعمقي (از خليج فارس به عمان) از طريق تنگه هرمز در حال تبادل مي باشند، با اين حال اين دو حوضه آبي از ديدگاههاي مختلف بوم شناسي به عنوان دو اکوسيستم متفاوت محسوب گشته و خصوصيات آنها از قبيل عمق ،دما،شوري و مواد مغذي (Nutrients) با يکديگر متفاوت مي باشند(Dorgham and Mufta 1989)

ادامه نوشته